Bieżące informacje Geografia Przyroda Informatyka Matematyka Praca w szkole Wycieczki  

 

 

 

Informacje o materiale lekcji do zrealizowania Zadania dla uczniów klas II Zadania dla uczniów klas III  

 

       

 

 

W myśl rozporządzenia przewiduje się 4 lekcje przyrody w ciągu dwóch lat nauki dla uczniów, którzy nie wybrali ani jednego przedmiotu przyrodniczego, prowadzonego w zakresie rozszerzonym od drugiej klasy (tj. ok 120 godzin lekcyjnych).

Zajęcia będą prowadzone z uwzględnieniem programu nauczania do przedmiotu przyroda dla szkół ponadgimnazjalnych (PINaP - Program Innowacyjnego Nauczania Przyrody) opracowanego przez Małgorzatę Pietrzak, Katarzynę Potyrała i Alicję Walosik.

 

Zgodnie z podstawą programową celem zajęć na lekcjach przyrody jest poszerzenie wiedzy uczniów z zakresu nauk przyrodniczych.

Na zajęciach zostaną zrealizowane wątki tematyczne wg zestawienia poniżej.

Treści nauczania na lekcjach przyrody

Moduł A. Nauka i świat

1. Metoda naukowa i wyjaśnianie świata
1.1. Obserwacja i eksperyment w fizyce; rola teorii i doświadczenia w rozwoju fizyki.
1.2. Obserwacja i eksperyment w chemii; różne możliwości wykorzystania doświadczeń chemicznych (ilustrujące, badawcze wprowadzające, badawcze problemowo-odkrywające i badawcze problemowo-weryfikujące) w procesie poznawczym.
1.3. Obserwacje i eksperyment w biologii; teoria ewolucji jako centralna teoria biologii; czy teoria ewolucji jest weryfikowalna?
1.4. Teoria powstania i ewolucji Wszechświata; jaka jest przyszłość świata?

2. Historia myśli naukowej
2.1. Poglądy na budowę Wszechświata w starożytności i średniowieczu; teoria heliocentryczna Kopernika; obserwacje Galileusza, Keplera; prawo powszechnej grawitacji Newtona; współczesne poglądy na budowę Wszechświata.
2.2. Od alchemii do chemii współczesnej; ujmowanie wiedzy chemicznej w karby teorii naukowych; pojęcia związku chemicznego, pierwiastka, nowożytna teoria atomistyczna, usystematyzowanie pierwiastków w układzie okresowym.
2.3. Biologia a średniowieczna scholastyka; kreacjonizm i rozwój systematyki; przełom darwinowski i rozwój teorii ewolucji; powstanie i rozwój genetyki.
2.4. Od opisu świata do teorii aktualizmu geograficznego.

 

Link do tekstu: Dziwne losy Wszechświata strona 1

Link do tekstu: Dziwne losy Wszechświata strona 2

Link do tekstu: Dziwne losy Wszechświata strona 3

 

O Jamesie Watt

3. Wielcy rewolucjoniści nauki
3.1. Newton i teoria grawitacji; Einstein i teoria względności; Planck i pozostali twórcy teorii kwantów (Bohr, Dirac, Heisenberg).
3.2. Od Boyle’a do Mendelejewa – fizycy i chemicy XVIII i XIX wieku (Boyle, Lavoisier, Proust, Dalton, Mendelejew).
3.3. Arystoteles i początki biologii; Linneusz i porządek przyrody; Darwin i wyjaśnianie różnorodności organizmów.
3.4. Odkrywanie i poznawanie kuli ziemskiej; świat – przed i po Kolumbie.

4. Dylematy moralne w nauce
4.1. Rozwój fizyki a rozwój broni; broń jądrowa a energetyka jądrowa.
4.2. Wynalazek Alfreda Nobla; broń chemiczna.
4.3. Nadużycia wniosków z teorii ewolucji: „darwinizm społeczny”, rasizm, seksizm i inne formy nietolerancji; co mówi, a czego nie mówi socjobiologia; dylematy bioetyki w świetle osiągnięć współczesnej genetyki, biotechnologii i medycyny.
4.4. Czy rosnące potrzeby człowieka uzasadniają każdą ingerencję człowieka w środowisku przyrodniczym?

5. Nauka i pseudonauka
5.1. Astrologia, różdżkarstwo, rzekome „prądy” (żyły) wodne, lewitacja – co na ten temat mówi fizyka.
5.2. Krytyka homeopatii jako koncepcji leczenia „niczym”; „szkodliwa chemia” – krytyczna opinia społeczeństwa oparta na niepełnej wiedzy.
5.3. „Teoria inteligentnego projektu” – odświeżona wersja kreacjonizmu; bioenergoterapia – współczesna magia lecznicza; „biodynamiczne” zasady uprawy roślin.
5.4. „Teoria młodej Ziemi” – geologiczna postać kreacjonizmu.

6. Nauka w mediach
6.1. Najnowsze osiągnięcia w badaniach kosmosu, np. odkrycie planet krążących wokół innych gwiazd.
6.2. Najczęstsze błędy chemiczne pojawiające się w mediach i przekłamania zawarte w reklamach.
6.3. Spór o GMO i wytwarzane z nich produkty; media a świadomość ekologiczna społeczeństwa; zdrowie w mediach: między reklamą a informacją; prawda i mity na temat żywności typu light.
6.4. Kontrowersyjne problemy w mediach: wyczerpywanie się źródeł energii, niebezpieczeństwa energetyki jądrowej, wpływ działalności ludzkiej na klimat.

7. Nauka w komputerze
7.1. Wszechświat w komputerze.
7.2. Modelowanie atomów, cząsteczek i przemian chemicznych; pomiary i komputerowa interpretacja ich wyników.
7.3. Modelowanie zjawisk biologicznych; bioinformatyka.
7.4. Modelowanie zjawisk geograficznych – czy grozi nam ocieplenie klimatu, czy może następna epoka lodowcowa; informacje ze świata w kilka sekund.

8. Polscy badacze i ich odkrycia
8.1. Mikołaj Kopernik i system geocentryczny, Maria Skłodowska-Curie i badania nad promieniotwórczością.
8.2. Ignacy Łukasiewicz i początki przemysłu naftowego, Karol Olszewski i Zygmunt Wróblewski – skroplenie azotu, Kazimierz Fajans – badania nad pierwiastkami promieniotwórczymi.
8.3. Kazimierz Funk i odkrycie witamin, Rudolf Weigl i odkrycie szczepionki przeciwko durowi plamistemu.
8.4. Paweł Edmund Strzelecki – badacz Australii, Jan Dybowski – badacz Afryki, Ignacy Domeyko – badacz Chile, Jan Czerski, Aleksander Czekanowski – badacze Syberii.
 

Moduł B. Nauka i technologia

9. Wynalazki, które zmieniły świat
9.1. Silniki (parowe, spalinowe, elektryczne); telegraf, telefon, radio.
9.2. Proch, papier, szkło, porcelana, stopy metali, mydła, detergenty, tworzywa i włókna – sztuczne i syntetyczne, kosmetyki i farmaceutyki, dynamit; produkty ropopochodne.
9.3. Pierwszy mikroskop i rozwój technik mikroskopowych; pierwsze szczepionki i antybiotyki; termostabilna poli¬meraza DNA i rozwój biotechnologii molekularnej.
9.4. GPS – świat na wyciągnięcie ręki.

10. Energia – od Słońca do żarówki
10.1. Światło płomienia, żarówki, lasera; energia słoneczna, jądrowa i termojądrowa.
10.2. Układ – otwarty, zamknięty i izolowany – przykłady; energia wewnętrzna; procesy samorzutne i wymuszone; właściwości substancji, z których wykonuje się elementy oświetlenia (żarówki tradycyjne, energooszczędne, ja-rzeniówki).
10.3. Fotosynteza, oddychanie komórkowe i produkcja ATP; ATP jako wewnątrzkomórkowy przenośnik użytecznej biologicznie energii chemicznej; przepływ energii w biosferze; oazy hydrotermalne – ekosystemy niezależne od energii słonecznej.
10.4. Czy energia słoneczna stanie się rozwiązaniem problemów energetycznych na Ziemi?

11. Światło i obraz
11.1. Barwy i ich składanie; system zapisu barw RGB oraz CMYK; elementy światłoczułe w aparatach i kamerach cyfrowych.
11.2. Substancje światłoczułe; powstawanie obrazu na materiale światłoczułym.
11.3. Fotoreceptory i oczy zwierząt; powstawanie obrazu na siatkówce i w mózgu; odbitka fotograficzna na liściu; bio-luminescencja.
11.4. Cywilizacja obrazkowa – obraz jako przekaz informacji i jego uwarunkowania społeczne i kulturowe.

12. Sport
12.1. Aerodynamika; wpływ stroju i sprzętu sportowego (np. buty, kombinezon itp.) na wyniki.
12.2. Chemia osiągnięć sportowych – doping.
12.3. Biologiczne granice rekordów sportowych; co nam dała medycyna sportowa?
12.4. Dlaczego biegacze afrykańscy są najlepsi na świecie? Geografia osiągnięć sportowych.

13. Technologie przyszłości
13.1. Półprzewodniki, diody, tranzystory i inne elementy współczesnej elektroniki, np. ciekłe kryształy lub nadprze-wodniki.
13.2. Polimery przewodzące prąd elektryczny; fulereny i nanorurki węglowe jako elementy konstrukcyjne nanotech-nologii.
13.3. Nowoczesne biopolimery – rozkładające się plastiki; fotoogniwa wykorzystujące barwniki fotosyntetyczne; mi-kromacierze.
13.4. Przemysły zaawansowanej technologii (high-tech) – najnowsze osiągnięcia.

14. Współczesna diagnostyka i medycyna
14.1. Ultrasonografia; radio- i laseroterapia; tomografia komputerowa; rezonans magnetyczny.
14.2. Chemiczne podstawy analizy tkanek i płynów ustrojowych; „części zamienne”, czyli materiały, z których wykonuje się implanty.
14.3. Molekularne i immunologiczne metody wykrywania patogenów; wykrywanie mutacji genowych; medycyna mo-lekularna.
14.4. Czy choroby cywilizacyjne mogą zagrozić światu? Jak się przed nimi ustrzec?

15. Ochrona przyrody i środowiska
15.1. Efekt cieplarniany od strony fizycznej – kontrowersje wokół wpływu człowieka na jego pogłębianie się.
15.2. DDT i inne chemiczne środki zwalczania szkodników; nawozy sztuczne – znaczenie dla roślin i możliwe negatywne konsekwencje dla środowiska; freony – ich natura chemiczna i wpływ na warstwę ozonową; reakcje rodnikowe; gazy cieplarniane – charakter, źródła i możliwości ograniczenia emisji.
15.3. Metody genetyczne w ochronie zagrożonych gatunków; zmodyfikowane bakterie w utylizacji szkodliwych zanie-czyszczeń; GMO a ochrona przyrody i środowiska.
15.4. Zrównoważony rozwój jedyną alternatywą dla przyszłości świata.

 

Moduł C. Nauka wokół nas

16. Nauka i sztuka
16.1. Metody datowania: izotopowa (np. 14C), termoluminescencja itd.; inny obraz dzieła sztuki – rentgenografia, termografia itd.
16.2. Wykorzystanie spektroskopowych metod badania składu substancji wykorzystywanych do tworzenia dzieł sztuki; chemia dawnego malarstwa – minerały używane do przygotowywania barwników.
16.3. Identyfikacja materiałów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego używanych przez dawnych artystów; symbolika przedstawień roślin i zwierząt na obrazach; sztuka a epidemiologia (choroby ludzi, zwierząt i roślin utrwalone w dawnej sztuce).
16.4. Kataklizmy w dziejach ludzkości przedstawiane w dziełach sztuki; czy Atlantyda istniała naprawdę?; ślizgawki w Holandii – zmiany klimatyczne na obrazach.

17. Uczenie się
17.1. Formy zapisu informacji; sieci neuronowe.
17.2. Budowanie wiedzy, czyli konstruktywistyczne podejście do uczenia się; modelowanie w kształceniu chemicznym.
17.3. Formy uczenia się zwierząt; połączenia nerwowe i ich rola w procesie uczenia się – skojarzenia i „ścieżki informacyjne”; rodzaje pamięci; zapamiętywanie i odtwarzanie wiadomości; odruchy warunkowe a proces uczenia się; mnemotechniki; nielinearna praca mózgu – słowa klucze i mapy myśli.
17.4. Bezpośrednie poznawanie świata – od szczegółu do ogółu; jakie możliwości uczenia się dają nam współczesne osiągnięcia techniczne? Globalizacja wiedzy.

18. Barwy i zapachy świata
18.1. Barwy i ich składanie; system zapisu barw RGB oraz CMYK; rozchodzenie się zapachów w powietrzu.
18.2. Wykorzystanie barwników w dziejach ludzkości; barwniki naturalne i sztuczne; trwałość barw; barwy na talerzu; chemia zapachów.
18.3. Receptory światła i zapachu u zwierząt; jaką informację niosą barwy i zapachy?; barwa i zapach kwiatu a biologia zapylania; barwy i zapachy w rozmnażaniu płciowym zwierząt (barwy godowe, feromony).
18.4. Barwne i jednolite krajobrazy; nadmiar wilgoci i brak wody; dni i noce w różnych częściach Ziemi.

19. Cykle, rytmy i czas
19.1. Zjawiska okresowe w przyrodzie; kalendarze; zegary i standard czasu.
19.2. Jak spowalniamy procesy, które nam nie sprzyjają (korozja, psucie się artykułów spożywczych, starzenie się skóry)?13
19.3. Rytm dobowy w życiu organizmów; szyszynka i melatonina; fenologia; wędrówki zwierząt; fotoperiodyzm roślin; sezonowość aktywności zwierząt; rytm dobowy aktywności człowieka – sen i czuwanie, wydzielanie hormonów; cykl miesiączkowy.
19.4. Pory roku a krajobrazy; cykle przyrodnicze i geologiczne.

20. Śmiech i płacz
20.1. Fizyczna charakterystyka odgłosów śmiechu i płaczu (rytm, barwa dźwięku itp.); naśladowanie śmiechu, płaczu (i innych dźwięków związanych z wyrażaniem emocji) za pomocą instrumentów muzycznych.
20.2. Chemiczne aspekty stresu; skład chemiczny łez.
20.3. Biologiczna funkcja śmiechu i płaczu; śmiech i płacz wśród zwierząt; funkcja gruczołów łzowych.
20.4. Różnice cywilizacyjne w wyrażaniu uczuć przez człowieka.

21. Zdrowie
21.1. Fizyka kręgosłupa – jak unikać przeciążeń; wymiana cieplna – przegrzanie i wychłodzenie a właściwy ubiór.
21.2. Chemiczne podłoże przemiany materii; cholesterol, tłuszcze, błonnik; chemia skutecznego odchudzania; leki – czy zawsze pomagają (terminy ważności, interakcje, dawkowanie, alergie, efekt placebo)?; sport i rekreacja a procesy chemiczne (odżywki, doping, nowe technologie produkcji sprzętu i odzieży sportowej, procesy chemiczne zachodzące podczas wysiłku fizycznego).
21.3. Biologiczne aspekty zdrowia; wewnętrzne i zewnętrzne czynniki wpływające na stan zdrowia.
21.4. Zagrożenia cywilizacyjne; co każdy turysta wiedzieć powinien, wyjeżdżając do odległych państw.

22. Piękno i uroda
22.1. Historyczna koncepcja harmonii sfer jako motywacja poznawania Wszechświata – od Pitagorasa do Einsteina.
22.2. Kosmetyki (skład, działanie na organizm, produkcja, trwałość); negatywne skutki używania niektórych dezodo-rantów; farbowanie włosów.
22.3. Fizjologia zmysłów a kanony piękna; czy atawistycznie lubimy otwarty krajobraz?; biologiczne podłoże kanonów urody (proporcje ciała, symetria twarzy itp.); produkty pochodzenia roślinnego i zwierzęcego w kosmetyce.
22.4. Krajobrazy naturalne i antropogeniczne; czy „urbanozaury” są kanonem współczesnego piękna świata?

23. Woda – cud natury
23.1. Fizyczne właściwości wody i jej rola w kształtowaniu klimatu.
23.2. Co pływa w wodzie, czyli tajemnice roztworów; co i dlaczego można rozpuścić w wodzie?; skala pH i jej zakres, wpływ odczynu roztworu na procesy fizjologiczne, rolnictwo, procesy przemysłowe; dlaczego nie wszystkie jony dobrze czują się w wodzie?
23.3. Niezwykłe właściwości wody a jej rola w życiu organizmów; gospodarka wodna roślin; grupy ekologiczne roślin; bilans wodny zwierząt żyjących w różnych środowiskach; życie w wodzie – możliwości i ograniczenia.
23.4. Zasoby wody na Ziemi a potrzeby człowieka; racjonalne gospodarowanie wodą wyzwaniem dla każdego.

24. Największe i najmniejsze
24.1. Największe i najmniejsze odległości; najkrótsze i najdłuższe czasy; największe prędkości.
24.2. Nie wszystko, co małe, można zaniedbać – atomy i ich składniki; największe i najmniejsze cząsteczki; jak zobaczyć to, co niewidzialne (dostosowanie metody obserwacji ciał do ich wielkości)?
24.3. Rekordy w świecie roślin i zwierząt; co ogranicza wielkość organizmów?
24.4. Rekordy Ziemi.

 

 

 

   
         

 

® Piotr Zięba